Các nhà máy điện tử ở Bắc Ninh có đội ngũ xưởng khuôn, đồ gá, CNC vệ tinh rất lớn quanh Yên Phong, Quế Võ, Tiên Sơn. Dao phay ngón carbide, mũi khoan nhỏ, khuôn dập hợp kim thay liên tục, cộng thêm làng nghề Đa Hội, Châu Khê tiêu thụ nhiều thép dụng cụ. Phế Liệu Thành Long nhận thu mua phế liệu hợp kim Bắc Ninh, thử hàm lượng bằng máy phân tích và thanh toán ngay.
Bắc Ninh: thủ phủ điện tử và lượng dụng cụ hợp kim khổng lồ
Bắc Ninh là một trong những trung tâm sản xuất điện tử lớn nhất Việt Nam, với các tổ hợp sản xuất điện thoại, linh kiện, màn hình tại KCN Yên Phong, Quế Võ, Tiên Sơn, VSIP Bắc Ninh, Đại Đồng Hoàn Sơn, Thuận Thành, Gia Bình. Từ năm 2025, tỉnh Bắc Giang sáp nhập vào Bắc Ninh, tạo nên một tỉnh mới có quy mô công nghiệp điện tử và cơ khí chính xác vào loại hàng đầu cả nước. Đi kèm với sản xuất điện tử là hàng nghìn máy CNC, máy khoan mạch in, máy dập linh kiện, máy cắt khuôn, tất cả đều tiêu thụ dụng cụ cắt bằng hợp kim cứng.
Ít người để ý rằng mỗi chiếc điện thoại, mỗi bo mạch đều đi qua hàng chục công đoạn gia công cần đến mũi khoan, dao phay, khuôn dập làm từ carbide vonfram. Khi các dụng cụ này mòn, chúng trở thành hợp kim phế liệu có giá trị cao. Cùng với đó, Bắc Ninh còn có làng nghề đúc đồng Đại Bái, làng nghề sắt thép Đa Hội, làng nghề giấy Phong Khê, mỗi nơi tạo ra một dạng hợp kim phế liệu riêng.
Bài viết này đi theo vòng đời của dụng cụ hợp kim trong nhà máy điện tử, sau đó mở rộng sang làng nghề và các nguồn khác, kết thúc bằng hướng dẫn quản lý kho phế liệu hợp kim cho doanh nghiệp.
Vòng đời một dụng cụ hợp kim trong nhà máy điện tử
Giai đoạn sử dụng
Một nhà máy sản xuất bo mạch in dùng mũi khoan carbide đường kính rất nhỏ, có loại chỉ vài phần mười milimét, để khoan lỗ xuyên mạch. Mỗi mũi khoan chỉ được dùng cho một số lỗ nhất định rồi đưa đi mài lại hoặc thay mới. Nhà máy gia công vỏ điện thoại, khung kim loại dùng dao phay ngón carbide, mảnh dao tiện chạy trên máy CNC tốc độ cao. Nhà máy linh kiện dùng khuôn dập liên hoàn có chày, cối carbide.
Giai đoạn mài lại
Mũi khoan mạch in, dao phay được gửi đi mài lại vài lần. Mỗi lần mài, chiều dài giảm dần đến khi không còn đạt yêu cầu. Khi đó, dụng cụ bị loại bỏ. Một số nhà máy có xưởng mài riêng, phát sinh thêm bùn mài chứa carbide.
Giai đoạn loại bỏ
Dụng cụ loại được gom vào thùng, thường lẫn với nhãn dán, hộp nhựa, vỏ bọc. Nếu nhà máy không có quy trình phân loại, carbide có thể bị lẫn vào phế liệu sắt và bán với giá rất thấp. Đây là lãng phí phổ biến mà Thành Long gặp ở nhiều nhà máy khi khảo sát lần đầu.
Giai đoạn tái chế
Carbide phế liệu được thu gom, phân loại, chuyển đến cơ sở tái chế. Tại đó, vonfram và coban được thu hồi bằng phương pháp hóa học hoặc phương pháp kẽm, tạo ra bột carbide mới để sản xuất dụng cụ. Tái chế carbide tiết kiệm đáng kể năng lượng và tài nguyên so với khai thác quặng vonfram.
Các nhóm hợp kim phát sinh tại KCN Bắc Ninh
Mũi khoan mạch in
Nhỏ, nhẹ, số lượng lớn, thường được đựng trong hộp nhựa. Cần tháo vòng định vị nhựa trước khi cân để được giá tốt hơn.
Dao phay, mũi khoan carbide nguyên khối
Phát sinh từ xưởng CNC gia công vỏ, khung, đồ gá. Có hoặc không có lớp phủ.
Mảnh dao tiện, phay
Từ máy tiện, máy phay CNC gia công trục, chi tiết máy.
Chày, cối, lõi khuôn carbide
Từ xưởng khuôn dập linh kiện, đầu nối, chân pin.
Thép gió
Mũi khoan, taro, dao chuốt HSS dùng trong bảo trì, gia công đồ gá.
Đồng hợp kim
Điện cực hàn điểm đồng crôm zircon, đồng berili làm lò xo tiếp xúc, đồng thau từ chi tiết tiện.
Làng nghề Bắc Ninh và hợp kim phế liệu
Đại Bái, Gia Bình: đồng thau, đồng thanh
Làng Đại Bái nổi tiếng với nghề gò, đúc đồng lâu đời, sản xuất đồ thờ, tượng, chuông, đồ mỹ nghệ. Nguyên liệu chủ yếu là đồng thau, đồng thanh, các hợp kim đồng với kẽm, thiếc. Quá trình sản xuất phát sinh ba via, phoi tiện, xỉ đúc, sản phẩm lỗi. Thành Long thu mua các loại này theo thành phần thực tế, phân biệt đồng thau, đồng thanh, đồng đỏ để tính giá đúng.
Đa Hội, Châu Khê: dụng cụ cắt thép
Làng nghề sắt thép Đa Hội ở Từ Sơn chuyên cán kéo thép, sản xuất đinh, dây thép, kết cấu. Các xưởng dùng lưỡi cưa, dao cắt, trục cán, khuôn kéo dây làm từ thép hợp kim, thép gió, thậm chí carbide. Khi thay thế, các chi tiết này được thu gom riêng khỏi sắt vụn thông thường.
Phong Khê: dao cắt giấy
Làng giấy Phong Khê ở thành phố Bắc Ninh có nhiều xưởng sản xuất giấy vệ sinh, giấy bao bì. Dao cắt giấy, dao xén, lưỡi cắt cuộn làm từ thép hợp kim hoặc có lưỡi gắn hợp kim cứng. Dao mòn, mẻ được thay thế thường xuyên, là nguồn hợp kim ít người để ý.
Quản lý kho phế liệu hợp kim cho doanh nghiệp FDI
Nhiều nhà máy FDI tại Yên Phong, Quế Võ, VSIP có quy trình chặt chẽ về chất thải và phế liệu. Thành Long đề xuất mô hình quản lý gồm các bước:
- Đặt thùng chứa có nhãn song ngữ cho từng nhóm: carbide nguyên khối, mảnh dao, mũi khoan mạch in, thép gió, đồng hợp kim.
- Hướng dẫn nhân viên xưởng tháo vòng nhựa, hộp đựng trước khi bỏ vào thùng.
- Định kỳ kiểm kê, cân và lập phiếu nhập kho phế liệu nội bộ.
- Thành Long đến thu theo lịch, cân lại có giám sát của bộ phận kho, an ninh nhà máy.
- Lập biên bản, chụp ảnh từng nhóm, ký xác nhận.
- Xuất hóa đơn, gửi báo cáo tổng hợp tháng hoặc quý.
- Với dụng cụ mang thương hiệu riêng, tiêu hủy có giám sát, gửi ảnh, video xác nhận.
Mô hình này giúp nhà máy đáp ứng yêu cầu kiểm toán nội bộ, đánh giá nhà cung cấp và tối đa hóa giá trị thu hồi từ phế liệu.
An toàn khi lưu giữ bụi và bùn carbide
Bụi mài carbide chứa coban, có thể gây hại cho đường hô hấp nếu hít phải trong thời gian dài. Vì vậy nhà máy cần lưu giữ bụi, bùn mài đúng cách: đựng trong thùng kín có nắp, dán nhãn, đặt ở khu vực có mái che, tránh để khô rồi bay bụi. Người thao tác đeo khẩu trang lọc bụi, găng tay. Khi bàn giao, Thành Long kiểm tra thùng chứa, niêm phong và vận chuyển trên xe có bạt che kín. Bùn mài có lẫn dung dịch làm mát được để ráo trước khi cân, phần dung dịch thải được xử lý theo quy định chất thải của nhà máy, không đổ ra hệ thống thoát nước chung.
Với mũi khoan mạch in, cạnh rất sắc và nhỏ, dễ đâm vào tay khi phân loại. Nhân viên Thành Long dùng găng tay chống cắt và khay chuyên dụng khi đếm, cân, tránh làm rơi vãi trong khu vực sản xuất của nhà máy.
Tái chế hợp kim và mục tiêu phát triển bền vững của nhà máy
Nhiều tập đoàn điện tử đặt mục tiêu giảm phát thải, tăng tỷ lệ vật liệu tái chế trong chuỗi cung ứng và báo cáo định kỳ theo tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị. Vonfram và coban đều được xếp vào nhóm khoáng sản quan trọng, nguồn cung tập trung ở một số ít quốc gia. Việc đưa dụng cụ carbide đã qua sử dụng vào chu trình tái chế giúp giảm nhu cầu khai thác mới, đồng thời tạo số liệu rõ ràng cho báo cáo phát triển bền vững.
Thành Long hỗ trợ nhà máy bằng cách cung cấp số liệu khối lượng từng nhóm hợp kim đã thu gom theo tháng, quý, năm, kèm chứng từ mua bán. Số liệu này có thể dùng trực tiếp trong báo cáo chất thải, phế liệu và báo cáo môi trường nội bộ của doanh nghiệp.
Hợp kim từ nguồn khác tại Bắc Ninh
Ngoài nhà máy điện tử và làng nghề, Bắc Ninh còn có nguồn hợp kim từ:
- Xưởng sửa chữa ô tô, máy công trình dọc quốc lộ 1, quốc lộ 18: mũi khoan, dao doa xi lanh, đá mài hợp kim.
- Nhà máy kính, gốm sứ, vật liệu xây dựng ở Quế Võ, Thuận Thành: khuôn, đầu phun, chi tiết chịu nhiệt.
- Nhà máy bia, nước giải khát: chi tiết máy chiết rót, dao cắt màng co.
- Khu vực Bắc Giang cũ nay thuộc Bắc Ninh: các KCN Quang Châu, Vân Trung, Đình Trám, Song Khê Nội Hoàng tiếp tục phát sinh dụng cụ hợp kim tương tự.
Thành Long ghép tuyến thu mua giữa các khu vực này để tối ưu chi phí vận chuyển.
Định giá hợp kim phế liệu tại Bắc Ninh
Giá hợp kim cứng gắn với giá vonfram, coban; giá thép gió phụ thuộc thành phần vonfram, molypden; giá đồng hợp kim theo giá đồng. Các yếu tố làm thay đổi giá thực nhận gồm: mức độ phân loại, độ sạch, dạng hàng (nguyên khối hay bột, bùn), khối lượng mỗi đợt. Chủ hàng xem bảng giá phế liệu hôm nay để tham khảo, sau đó gửi ảnh để Thành Long báo giá cụ thể.
Bắc Ninh cách bãi tập kết của Thành Long tại KCN Ngọc Hồi, Thanh Trì, Hà Nội chưa đến một giờ đi xe theo quốc lộ 1, cao tốc Hà Nội, Bắc Giang, nên chi phí vận chuyển gần như không đáng kể với hàng hợp kim vốn có giá trị cao.
Những tình huống thường gặp khi thu mua tại Bắc Ninh
Thùng “sắt vụn” chứa toàn mũi khoan carbide
Không ít xưởng gia công khuôn ở Từ Sơn, Tiên Du gom mũi khoan gãy, dao phay mòn chung với phoi sắt trong thời gian dài. Khi sàng tách, phần carbide thường chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ về khối lượng nhưng có giá trị gấp nhiều lần phần sắt. Vì vậy Thành Long luôn khuyên các xưởng đặt thùng riêng cho dụng cụ hợp kim ngay từ đầu.
Mảnh dao tiện để trong hộp nguyên vẹn
Nhiều nhà máy cất mảnh dao tiện đã qua sử dụng trong hộp nhựa gốc, xếp thành từng thùng lớn. Nếu cân cả hộp, phần nhựa sẽ bị trừ tạp chất. Thành Long hướng dẫn tháo hộp, tách mảnh dao để cân riêng phần hợp kim, phần hộp nhựa thu gom riêng, giúp giá trị thu hồi rõ ràng, minh bạch.
Phoi đồng thau từ làng Đại Bái
Ở các cơ sở gò đúc, phoi tiện đồng thau, đồng thanh và đồng đỏ hay bị đổ chung một bao rồi bán cho người thu gom dạo với một giá. Khi tách riêng và tính đúng từng loại, giá trị trung bình mỗi kilôgam thường tăng rõ rệt.
Hỏi và đáp
Mũi khoan mạch in nhỏ như sợi tóc có được tính giá carbide không?
Có. Dù rất nhỏ, mũi khoan mạch in là carbide nguyên khối, chỉ cần tháo vòng nhựa định vị để cân chính xác.
Bùn mài từ máy mài dao có thu không?
Có. Bùn mài được lấy mẫu kiểm tra hàm lượng hợp kim, giá tính theo kết quả.
Nhà máy cần nhà cung cấp có đánh giá môi trường, Thành Long đáp ứng được không?
Thành Long cung cấp hồ sơ pháp lý, hợp đồng, biên bản, hóa đơn và cam kết xử lý phế liệu đúng quy định.
Dao cắt giấy ở Phong Khê có phải hợp kim không?
Thường là thép hợp kim, có loại gắn lưỡi carbide. Thành Long kiểm tra và tách nhóm khi thu mua.
Đồ đồng thờ cũ bị hỏng có thu không?
Có, tính theo thành phần đồng thau hoặc đồng thanh thực tế.
Điện cực hàn điểm đã mòn có cần tách khỏi đồng đỏ không?
Nên tách. Điện cực hàn thường là đồng crôm zircon, thành phần khác đồng đỏ, cần phân loại riêng để định giá chính xác và thuận lợi cho khâu tái chế.
Thời gian thu gom ở các KCN Bắc Ninh mất bao lâu?
Thường trong ngày hoặc ngày hôm sau, theo lịch đã thống nhất với nhà máy.
Xem thêm thu mua phế liệu Bắc Ninh và thu mua phế liệu hợp kim.
Bãi tập kết: KCN Ngọc Hồi, Thanh Trì, Hà Nội. Gửi ảnh và khối lượng qua Zalo để nhận báo giá nhanh.
